لعیا نورانی زنوز/ جنگ فقط میدان نبرد را تغییر نمیدهد؛ گاهی مسیر گردش اطلاعات در جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. درست در روزهایی که جامعه بیش از همیشه به خبر دقیق، سریع و قابل اعتماد نیاز دارد، خبرنگاران در خط مقدم اطلاعرسانی قرار میگیرند.
جنگ اخیر ایران، آمریکا و اسرائیل نیز در کنار نمایش مسئولیتپذیری خبرنگاران در پوشش رویدادها، محدودیتها و چالشهایی را بر سر راه فعالیت حرفهای آنان قرار داد؛ چالشهایی که پیامدهای آن فراتر از دشواری یک شغل است و میتواند بر کیفیت و تنوع جریان اطلاعات در جامعه اثر بگذارد.
پیامد این وضعیت تنها متوجه خبرنگار نیست. هرچه دسترسی رسانه به منابع متنوع، رویدادها و امکان راستیآزمایی محدودتر شود، بخشی از جریان خبر میتواند به بازنشر اطلاعات رسمی و منابع محدود وابسته شود. از منظر ارتباطات، این وضعیت با مفهوم دروازهبانی خبر قابل تحلیل است؛ جایی که محدود شدن منابع و کانالهای دسترسی میتواند بر اینکه چه اطلاعاتی به مرحله انتشار برسد، اثر بگذارد. از سوی دیگر، کاهش تنوع منابع میتواند دامنه موضوعات و روایتهایی را که در فضای عمومی برجسته میشوند نیز محدود کند؛ مسئلهای که با نظریه برجستهسازی قابل بررسی است.
بنابراین مسئله فقط این نیست که در روزهای جنگ، تولید خبر دشوارتر شد؛ مسئله این است که وقتی خبرنگار امکان دسترسی، مشاهده، گفتوگو و راستیآزمایی کمتری داشته باشد، کیفیت و تنوع گردش اطلاعات نیز در معرض آسیب قرار میگیرد. این گزارش مختص روزهایی است که خبرنگاران با وجود دشواریهای حرفهای و اقتصادی، تلاش کردند جریان اطلاعرسانی را متوقف نکنند.
*خبرنگار در خط مقدم اطلاعرسانی
یکی از خبرنگاران استان درباره تجربه خود از روزهای جنگ میگوید: واقعیت این است که در روزهای جنگ، خبرنگارها علاوه بر اینکه باید کار اطلاعرسانی را در شرایط سخت انجام میدادند، خودشان هم با مشکلات زیادی دستوپنجه نرم میکردند.
المیرا عسگری زاده، میافزاید: این شرایط کار را برای ما سختتر کرده بود، اما با وجود این شرایط، حمایت مشخصی که بتواند بخشی از این دغدغهها را کم کند، کمتر دیده شد.
خبرنگار ایسنا معتقد است تجربه روزهای جنگ نشان داد نقش خبرنگار در شرایط بحران فقط انتشار خبر نیست چهبسا اگر قرار است رسانهها وظیفهشان را درست انجام دهند، باید از فعالان این حوزه هم حمایت شود.
*تاثیر منفی محدودیتهای ارتباطی بر ساختار گردش اطلاعات
مدرس علوم ارتباطات هم معتقد است محدودیتهای ارتباطی میتواند ساختار گردش اطلاعات را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
ندا عبدی در گفتگوی اختصاصی میگوید: جنگ و بحرانهای امنیتی میتوانند بالاترین آسیب را به رسانهها وارد کرده و جریان آزاد اطلاعات را تحت تأثیر قرار دهند. در این میان، رسانههای محلی در اولین گروههای رسانهای در معرض آسیب قرار میگیرند.
وی با اشاره به محدودیتهای اینترنتی میافزاید: با وقوع جنگ و بالا گرفتن تنشها، قطع کامل اینترنت بینالملل و محدودیتهای اینترنتی دیگر، رسانههای محلی نیز با اختلال در دسترسی به اخبار و ارتباط با منابع خبری و محتواهای مختلف مواجه شدند و برای تولید محتوا به مشکل برخوردند.
این مدرس علوم ارتباطات متذکر میشود: اگر نگاه حرفهای به موضوع داشته باشیم، با محدودیتهای ارتباطی به وجود آمده در این ایام، تنوع منابع خبری کاهش و امکان راستیآزمایی اطلاعات دشوارتر شد که در نهایت خبرنگاران محلی مجبور شدند به منابع محدود یا منابع رسمی اتکا کنند که جامعیت و سرعت اطلاعرسانی را تحتالشعاع قرار داد. این مسئله از منظر ارتباطات، اهمیت ویژهای دارد.
«در نظریه دروازهبانی خبر، اطلاعات پیش از رسیدن به مخاطب از مجموعهای از انتخابها و فیلترها عبور میکند. خبرنگار و رسانه یکی از مهمترین دروازههای این فرایند هستند، اما زمانی که دسترسی به منابع متنوع محدود شود، امکان انتخاب، بررسی و راستیآزمایی نیز محدودتر میشود و سهم منابع رسمی در تعیین محتوای جریان خبری میتواند افزایش یابد. از سوی دیگر، کاهش تنوع منابع میتواند بر موضوعاتی که وارد فضای عمومی میشوند نیز اثر بگذارد؛ موضوعی که با مفهوم برجستهسازی قابل تحلیل است. بنابراین، مسئله فقط کاهش تعداد اخبار نیست، بلکه تغییر در چگونگی تولید، انتخاب و گردش اطلاعات در جامعه است.»
عبدی یکی دیگر از پیامدهای محدودیت دسترسی به اطلاعات را افزایش زمینه برای انتشار شایعات میداند و میگوید: در جایی که خبر وجود نداشته باشد، شایعه قد علم میکند! کاهش دسترسی به منابع موثق و ابزارهای ارتباطی، زمینهساز بروز و ظهور شایعه و اخبار فیک را فراهم و مسئولیت رسانههای حرفهای در پایبندی به اصول اخلاقی و اعتبارسنجی اخبار را دوچندان کرد.
به گفته وی، در شرایط بحران، رسانههای محلی جایگاه ویژهای نزد مخاطبان دارند؛ باید پذیرفت که در شرایط بحران، مردم به رسانههای آشنا و نزدیکتر، بیشتر اعتماد و مراجعه میکنند تا از وضعیت خدمات عمومی، تصمیمهای محلی و اخبار منطقه خود آگاه شوند. در چنین شرایطی، رسانه محلی تنها یک تولیدکننده خبر نیست؛ بلکه بخشی از شبکه اعتماد جامعه محسوب میشود. از همین رو، تضعیف توان رسانههای محلی میتواند بر کیفیت ارتباط میان مردم، رسانه و نهادهای عمومی نیز اثرگذار باشد.
عبدی میگوید: رسانههای محلی برای افزایش تابآوری باید به سمت تنوعبخشی به بسترهای انتشار، تقویت زیرساختهای ارتباطی جایگزین، آموزش روزنامهنگاری بحران و توسعه همکاری میان رسانهها و نهادهای عمومی حرکت کنند.
وی تأکید میکند: آینده مطبوعات محلی بیش از آنکه به فناوری وابسته باشد، به میزان آمادگی آنها برای مدیریت بحران، حفظ اعتماد مخاطبان و استمرار اطلاعرسانی حرفهای در شرایط دشوار بستگی دارد.
*جنگ آزمونی برای رسانهها
رئیس بسیج رسانه آذربایجان غربی، جنگ را آزمونی برای رسانهها میداند و میگوید: جنگ تحمیلی، آزمونی بزرگ برای رسانههای کشور بود؛ آزمونی که نشان داد رسانههای متعهد، در شرایط بحرانی نیز میتوانند نقش مؤثر خود را در اطلاعرسانی، امیدآفرینی، مقابله با جنگ روانی دشمن و حفظ انسجام اجتماعی بهخوبی ایفا کنند.
علی مکرم، در گفتگوی اختصاصی میافزاید: خوشبختانه رسانههای کشور، بهویژه رسانههای استانی و خبرنگاران میدانی، در این عرصه خوش درخشیدند و با وجود محدودیتها، رسالت حرفهای و انقلابی خود را به شایستگی انجام دادند.
وی در عین حال به مشکلات اقتصادی رسانهها اشاره و تصریح میکند: بسیاری از رسانهها در این دوره از نظر اقتصادی با مشکلات جدی مواجه شدند. کاهش یا توقف تبلیغات، محدودیتهای ناشی از قطعی یا اختلال اینترنت، کاهش درآمدهای رسانهای و افزایش هزینههای تولید محتوا، فشار مضاعفی را بر رسانههای مستقل و محلی وارد کرد.
مکرم تأکید میکند: اگرچه رسانهها در انجام مأموریت خود موفق بودند، اما از نظر معیشتی و اقتصادی نیازمند حمایت بیشتری هستند تا بتوانند با قدرت به فعالیت خود ادامه دهند.
*کاهش درآمد، کاهش تولید خبر
رئیس خانه مطبوعات آذربایجان غربی، نیز با اشاره به عملکرد رسانهها در جنگ اخیر میگوید: اهالی رسانه در جنگ اخیر تلاش و زحمتهای خود را کشیدند، همراه مردم و همراه مقاومت مردم بودند و رسالت خود را به خوبی و زیبایی هرچه تمامتر انجام دادند.
یوسف پیربداقی، میافزاید: بیش از دو ماه که از اینترنت بینالملل محروم شدند، در واقع عملاً فعالیتهای تبلیغی رسانهها و فعالیتهای رسانهای و حتی فعالیتهای مجاز آنها در شبکههای مجازی از دست رفت و در نهایت باعث کاهش درآمدی شد.
وی در عین حال میگوید: آذربایجانغربی جزو معدود استانهایی است که مجموعه خبری آن همگام با جریان دفاع، پا به پای مردم حرکت کرده و هیچ نوع مشکلی به وجود نیامده و شاهد هیچ تنشی نبودیم.
به گفته پیربداقی، یکی از نتایج مثبت این دوره افزایش همدلی میان فعالان رسانهای بوده است، بطوریکه با توجه به شرایط آذربایجانغربی، همدلی و همگرایی بین رسانهنگاران افزایش یافته است.
وی اظهار امیدواری میکند در آستانه روز خبرنگار بخشی از خسارات رسانهنگاران جبران شود.
*حضور مسئولانه رسانهنگاران در میدان اطلاعرسانی
رئیس گروه رسانه ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نیز با اشاره به نقش رسانهنگاران در شرایط جنگی اظهار میکند: در روزهایی که جامعه بیش از هر زمان دیگری به اطلاعات دقیق و قابل اعتماد نیاز داشت، خبرنگاران استان مسئولانه در میدان اطلاعرسانی حضور پیدا کردند و تلاش کردند جریان خبررسانی با وجود شرایط دشوار ادامه داشته باشد.
خدیجه رستمینژاد، میافزاید: خبرنگاری در شرایط بحران، مسئولیتی مضاعف است و خبرنگاران باید در کنار سرعت، دقت و صحت اخبار را نیز مورد توجه قرار دهند. عملکرد خبرنگاران استان در این دوره نشان داد که آنان به اهمیت این مسئولیت واقف هستند و با وجود محدودیتهای موجود، برای انجام وظیفه حرفهای خود تلاش کردند.
وی خاطرنشان میکند: حضور فعال خبرنگاران در روزهای جنگ نشان داد که رسانهها و فعالان این حوزه یکی از ارکان مهم آگاهیبخشی و حفظ ارتباط جامعه با رویدادها هستند.
*خبرنگارانی که در میدان ماندند
در نگاه مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نیز عملکرد خبرنگاران در این دوره قابل تقدیر است. علیرضا نوروزی، میگوید: خبرنگاران استان در این دوره خوش درخشیدند و با وجود همه دشواریها و محدودیتهای موجود، رسالت حرفهای خود را بهخوبی انجام دادند.
وی میافزاید: شرایط جنگی، فعالیت رسانهها و خبرنگاران را با چالشهای جدی مواجه کرد، اما خبرنگاران با مسئولیتپذیری و تعهد در میدان اطلاعرسانی حضور داشتند و تلاش کردند اخبار و اطلاعات مورد نیاز مردم را بهموقع و دقیق منتقل کنند.
نوروزی تأکید میکند که خبرنگاری در شرایط بحران مسئولیتی مضاعف است؛ چرا که جامعه در چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگری به اطلاعات صحیح، دقیق و قابل اعتماد نیاز دارد.
*سخن آخر اینکه؛
در آستانه روز خبرنگار، تجربه جنگ بیش از هر چیز یادآور جایگاه رسانهنگاران در لحظات حساس جامعه است؛ خبرنگاری که در روزهایی که دسترسی به خبر دشوار شده بود، خود نیز با محدودیتهای ارتباطی و اقتصادی مواجه بود، اما تلاش کرد جریان اطلاعرسانی متوقف نشود.
در این میان، آنچه از مجموع دیدگاه خبرنگاران، مسئولان و کارشناسان رسانهای استان به دست میآید، یک پیام روشن دارد: حمایت از خبرنگاران فقط حمایت از یک گروه شغلی نیست، بلکه حمایت از حق جامعه برای دسترسی به اطلاعات دقیق و قابل اعتماد است.
اکنون میتوان تجربه این روزها را فرصتی برای تقویت زیرساخت رسانهای، امنیت شغلی، آموزش روزنامهنگاری بحران و حمایت حرفهای از خبرنگاران دانست؛ چرا که جنگ ممکن است پایان یابد، اما اعتماد مردم به رسانه و توان رسانه برای روایت دقیق و مسئولانه رویدادها، سرمایهای است که باید در همه شرایط حفظ شود.
انتهای پیام/