لعیا نورانی زنوز
پس از شش سال سکوت در تقویم فرهنگی استان، سرانجام چراغ بزرگترین رویداد کتاب در ارومیه دوباره روشن شد؛ وقفهای طولانی که جای خالی آن در فضای فرهنگی شهر کاملاً محسوس بود و حالا با برگزاری هفدهمین نمایشگاه سراسری کتاب، به پایان رسیده است.
به گزارش نای قلم، شش سال انتظار برای جامعه فرهنگی، نویسندگان، ناشران و کتابدوستان استان زمان کمی نبود. در این سالها بسیاری از فعالان حوزه نشر از نبود بستری برای معرفی آثار، دیدار مستقیم با مخاطبان و ایجاد شور کتابخوانی گلایه داشتند. اکنون برگزاری دوباره این نمایشگاه، نهفقط یک رویداد فروش کتاب، بلکه احیای یک جریان فرهنگی پس از سالها رکود به شمار میرود.
هفدهمین نمایشگاه سراسری کتاب ارومیه در مجموعه فرهنگی تالار وحدت ارومیه در حال برگزاری است و بار دیگر ناشران و مخاطبان را زیر یک سقف گرد هم آورده و امید تازهای در میان اهالی فرهنگ ایجاد کرده است.
در این دوره، ۳۱۵ ناشر از سراسر کشور حضور دارند که از این تعداد، ۱۰ ناشر استانی و ۳۰۵ ناشر کشوری هستند. بیش از ۲۵ هزار عنوان کتاب در قالب ۱۲۵ هزار جلد به علاقهمندان عرضه شده تا این رویداد، پس از سالها تعطیلی، با گسترهای قابل توجه بازگردد.
تأکید بر این وقفه ششساله، از آن رو اهمیت دارد که نبود چنین نمایشگاهی در این مدت، خلأیی جدی در چرخه معرفی و ترویج کتاب در استان ایجاد کرده بود. اکنون بازگشت نمایشگاه، نشانهای از احیای حرکت فرهنگی شهر دوستدار کتاب ارومیه است؛ حرکتی که میتواند آغازگر فصل تازهای در رونق کتابخوانی و حمایت از تولیدات نشر باشد.
*نگاه مخاطبان
دانشجوی رشته فلسفه با چند جلد کتاب در دست، مشغول گشت و گذار است. فاطمه محمدپور، می گوید: به عنوان یک دانشجو، همیشه دنبال کتابهای تخصصی و جدید هستم. در این نمایشگاه هم سه کتاب برای درسهایم خریدم و دو رمان هم برای اوقات فراغت.
وی با اشاره به اهمیت چنین رویدادهایی اضافه می کند: کاش نمایشگاه کتاب حداقل سالی دوبار برگزار شود. در شهرستانها دسترسی به کتابهای جدید سخت است و اینجا فرصت طلایی برای ما فراهم میشود. تخفیفها هم عالی بود وگرنه با این قیمتها نمیتوانستم این تعداد کتاب بخرم.
یکی دیگر از بازدیدکنندگان با نگاهی توأم با قدردانی و نقد، به ارزیابی این رویداد فرهنگی پرداخت.
شهین بیدادرس با اشاره به هدف اصلی برگزاری نمایشگاه میگوید: برپایی نمایشگاه سراسری کتاب آذربایجان غربی با هدف ترویج فرهنگ مطالعه اقدامی قابل تقدیر است و نفس برگزاری آن ارزشمند محسوب میشود، اما پرسش اینجاست که آیا کتابهای عرضهشده در این دوره میتواند پاسخگوی نیاز واقعی مخاطبان باشد؟
به گفته وی، در میان آثار ارائهشده، جای برخی از کتابهای فاخر بهویژه در حوزه علوم انسانی خالی است؛ آثاری که میتواند بهعنوان منابع معتبر برای محققان، پژوهشگران، اصحاب رسانه و استادان دانشگاه مورد استفاده قرار گیرد.
این بازدیدکننده با تأکید بر اینکه نهادینه شدن فرهنگ مطالعه تنها با برگزاری نمایشگاه محقق نمیشود، اضافه میکند: علاوه بر برپایی چنین رویدادهایی، باید کتابهایی متناسب با سلیقه و ذائقه طیفهای مختلف علاقهمند به مطالعه ارائه شود. در غیر این صورت، بخشی از جامعه که کتابدوست و پیگیر آثار تخصصی هستند، انگیزهای برای حضور نخواهند داشت یا دست خالی بازمیگردند.
با این حال، این بازدیدکننده تأکید میکند: با وجود همه کموکاستیها، برگزاری دوباره نمایشگاه سراسری کتاب در ارومیه پس از سالها وقفه، گامی مثبت در مسیر نهادینه کردن فرهنگ کتاب و کتابخوانی است و باید از آن حمایت و در دورههای بعدی تقویت شود.
*تاکید ناشران بر نقش نمایشگاههای کتاب در پویایی جریان فرهنگی
مدیر یکی از انتشارات استان نیز با اشاره به نقش نمایشگاههای کتاب در پویایی جریان فرهنگی میگوید: چند سالی است که چنین نمایشگاهی در استان برگزار نشده و همین موضوع باعث شده ارتباط مستقیم مردم با تازههای نشر و نویسندگان کمرنگ شود.
رضا تقیزاده در تشریح اهمیت حمایت از چرخه نشر، کتاب را به کاشتن یک درخت تشبیه میکند و میافزاید: کتاب مثل کاشتن یک درخت است. همانطور که یک درخت برای به ثمر رسیدن به هرس، سمپاشی، آبیاری و مراقبتهای مداوم نیاز دارد تا در نهایت به دست مصرفکننده برسد، کتاب هم از ذهن نویسنده متولد میشود، چاپ میشود و برای دیده شدن نیازمند معرفی و حمایت است. اگر این روند کامل نشود، زحمات تولید آن به هدر میرود. به گفته وی، در سالهای گذشته بستر مناسبی برای معرفی کتابهای تولیدشده در استان فراهم نبوده و همین مسئله ضرورت احیای نمایشگاههای منظم کتاب را دوچندان میکند.
وی با اشاره به نظم و شرایط خوب نمایشگاه، ابراز امیدواری میکند که در آینده نهچندان دور، استان شاهد برگزاری ماهانه نمایشگاهکتاب باشیم تا جریان معرفی آثار ب ه شکل مستمر ادامه یابد.
مدیرمسوول فصلنامه پرواز درناها، همچنین به تأثیر مستقیم فرهنگ بر جامعه اشاره و تصریح میکند: وقتی جوانی به جای پرداختن به لهو و لعب یا درگیر شدن افراطی با فضای مجازی، وقت خود را صرف نوشتن کتاب میکند، طبیعی است که اثر او باید دیده و معرفی شود تا انگیزهاش برای ادامه مسیر تقویت شود.
نویسنده ۱۳ کتاب به زبانهای فارسی و ترکی، بازدید از نمایشگاه کتاب را اقدامی مثبت دانسته و اذعان میدارد: اینکه مدارس دانشآموزان را برای بازدید میآورند، قدمی مفید و ارزشمند است؛ اما این آغاز راه است و باید فعالیتهای گستردهتری برای ترویج فرهنگ کتابخوانی در استان برنامهریزی شود.
به اعتقاد وی، رونق دوباره نمایشگاههای کتاب میتواند نقطه عطفی در تقویت زیرساختهای فرهنگی استان و ایجاد انگیزه در میان نویسندگان جوان باشد.
در نمایشگاه کتاب امسال، با اجرای سامانه متمرکز فروش، غرفهبندی سنتی حذف شده و ناشرها دیگر نیازی به حضور دائم در محل نمایشگاه ندارند.
به گفته یکی دیگر از ناشران حاضر، این سیستم از جمله مزایای نمایشگاه به شمار میرود و فرآیند خرید و فروش کتاب را سادهتر کرده است.
با این حال، بهرام اسدی تأکید میکند که برخلاف دورههای گذشته، ارتباط مستقیم با مؤلفان برای سفارش چاپ کاهش یافته و ناشرها دیگر نمیتوانند همانند سابق به صورت لحظهای و مستقیم سفارش بگیرند.
وی همچنین به تبلیغات شهری اشاره و اضافه میکند: گسترش تبلیغات برای اطلاعرسانی بهتر به شهروندان ضروری است.
* برگزاری نمایشگاه کتاب با ویژگیهای منحصربهفرد
معاون فرهنگی و رسانهای ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانغربی هم با اشاره به استقبال گسترده مردم از هفدهمین نمایشگاه سراسری کتاب ارومیه، می گوید: حضور پرشور هماستانیها در این رویداد فرهنگی، خستگی دستاندرکاران را برطرف کرد و نشاندهنده عطش جامعه برای کتاب و کتابخوانی است.
بحرعلی محمودی در گفتگوی اختصاصی با بیان اینکه هفدهمین دوره نمایشگاه سراسری کتاب با ویژگیهای منحصربهفردی در حال برگزاری است، می افزاید: بخش قابل توجهی از فضای نمایشگاه به کودکان اختصاص یافته و نزدیک به ۱۰ هزار جلد کتاب ویژه این گروه سنی در بخشی مجزا عرضه شده است. این تفکیک فضایی، امکان دسترسی آسانتر خانوادهها و کودکان را به کتابهای مورد نظر فراهم کرده است.
وی از افزایش چشمگیر بازدیدکنندگان نسبت به روزهای ابتدایی خبر داد و اظهار کرد: خوشبختانه امروز که ششمین روز برگزاری نمایشگاه است، بیشترین آمار بازدید نسبت به روزهای گذشته ثبت شده است. حضور دانشآموزان در ساعات بعدازظهر و همراهی خانوادهها بسیار قابل تقدیر است.
معاون فرهنگی و رسانهای اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هدف اصلی از برگزاری این رویداد را آشنایی عموم مردم، دانشآموزان و دانشجویان با تازههای نشر طی پنج سال اخیر عنوان و تصریح می کند: در کنار بخش فروش، اجرای ۳۰ برنامه متنوع فرهنگی، هنری و قرآنی هر روز در جنب نمایشگاه در حال برگزاری است که بر غنای این رویداد افزوده است.
وی با اشاره به تسهیلات در نظر گرفته شده برای بازدیدکنندگان، اذعان می دارد: تمام کتابهای عرضهشده در نمایشگاه با ۳۰ درصد تخفیف به علاقهمندان ارائه میشود و این نمایشگاه تا روز پنجشنبه پذیرای عموم شهروندان خواهد بود.
*اصحاب رسانه استان؛ سفیران فرهنگی نمایشگاه کتاب
رئیس گروه رسانه و مطبوعات ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانغربی هم می گوید: اصحاب رسانه استان با انعکاس گسترده و حرفهای این رویداد، نقش سفیران فرهنگی را ایفا کردند و زمینهساز استقبال پرشور مردم شدند.
خدیجه رستمی نژاد در گفتگوی اختصاصی با اشاره به حضور پررنگ خبرنگاران، عکاسان و فعالان رسانهای در روزهای برگزاری نمایشگاه، اظهار می دارد: در شش روز گذشته، رسانههای مکتوب و مجازی استان با تولید و انتشار خبر، گزارش تصویری، یادداشت و مصاحبه، فضای مجازی و واقعی شهر را متأثر از این رویداد فرهنگی کردند و نشان دادند دغدغه کتاب و کتابخوانی دارند.
وی تصریح می کند: پوشش مناسب این رویداد توسط رسانهها، نهتنها به اطلاعرسانی دقیق به شهروندان کمک می کند، بلکه باعث شد نمایشگاه کتاب ارومیه در سطح ملی نیز دیده شود.
رستمی نژاد، نقش رسانهها در ترویج فرهنگ مطالعه را بیبدیل خوانده و می افزاید: رسانهها به عنوان نهادهای تأثیرگذار فرهنگی، میتوانند با تولید محتوای جذاب و هدفمند، مطالعه را به یک عادت اجتماعی تبدیل کنند. پوشش چنین رویدادهایی، مردم را با تازههای نشر آشنا کرده و شور کتابخوانی را در جامعه تسری میبخشد.
رئیس گروه رسانه و مطبوعات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان با تأکید بر اینکه همراهی رسانهها با نمایشگاه کتاب، مصداق بارز مسئولیت اجتماعی آنهاست، اظهار امیدواری می کند، این تعامل و همافزاییمیان مجموعههای فرهنگی و اصحاب رسانه ادامه یابد و شاهد برگزاری کارگاهها و نشستهای تخصصی مشترک با محوریت ترویج کتابخوانی در طول سال باشیم.
وی از همه خبرنگاران، عکاسان و فعالان رسانهای که در این ایام با وجود مشغله فراوان، به پوشش اخبار نمایشگاه پرداختند، قدردانی کرده و می گوید: این همراهی ارزشمند، نویدبخش آیندهای روشن برای فرهنگ و رسانه در استان است.
*مدیرکل ارشاد: وضعیت مطالعه نیازمند توجه جدی است
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانغربی نیز با اشاره به سیاستهای کلان ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی گفت: هدف اصلی از برگزاری نمایشگاههای کتاب، ارتقای سرانه مطالعه و تقویت فرهنگ کتابخوانی در جامعه است، چراکه وضعیت مطالعه در استان و کشور نیازمند توجه جدیتری است.
علیرضا نوروزی با اشاره به وضعیت نشر در استان توضیح داد: امسال ۷۲۲ عنوان کتاب در آذربایجانغربی منتشر شده و ۶۷۹ نویسنده، مترجم و گردآورنده استان در سامانه اهل قلم ثبتنام کردهاند.
وی همچنین با اشاره به برنامههای ملی ترویج کتابخوانی افزود: آذربایجانغربی طی پنج دوره متوالی عنوان «دوستدار کتاب» را کسب کرده و امیدواریم با برگزاری این نمایشگاه، ارومیه در ارزیابی سال ۱۴۰۴ عنوان پایتخت کتاب ایران را به دست آورد.
در مجموع، برگزاری هفدهمین نمایشگاه سراسری کتاب در ارومیه پس از وقفهای ششساله را میتوان نقطه عطفی در فضای فرهنگی استان دانست؛ رویدادی که نفس احیای آن، امید تازهای در میان اهالی فرهنگ، ناشران و کتابدوستان ایجاد کرده و نشان داده جریان کتاب در استان همچنان زنده و مطالبهگر است. با این حال، آنچه از گفتههای مدیران فرهنگی و نیز بازدیدکنندگان برمیآید، ضرورت عبور از «برگزاری صرف» به سمت «کیفیتمحوری» است. اگرچه حضور صدها ناشر و عرضه هزاران عنوان کتاب ظرفیت قابل توجهی ایجاد کرده، اما برای پاسخگویی کامل به نیاز مخاطبان، بهویژه در حوزههای تخصصی همچون علوم انسانی باید تنوع و غنای محتوایی آثار بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
نمایشگاه کتاب میتواند همزمان دو کارکرد مهم داشته باشد: از یک سو ایجاد شور عمومی برای کتابخوانی و جذب نسل جوان و از سوی دیگر تأمین منابع معتبر برای پژوهشگران، دانشگاهیان و فعالان رسانهای. تحقق این هدف مستلزم برنامهریزی دقیقتر، تعامل گستردهتر با ناشران شاخص و توجه به سلایق متنوع مخاطبان است.
در نهایت، احیای این رویداد پس از شش سال وقفه، گام نخست و ارزشمند مسیر است؛ مسیری که اگر با نگاه توسعهمحور، پرهیز از تنگنظری و توجه به نیاز واقعی جامعه همراه شود، میتواند ارومیه را بیش از پیش شایسته عنوان «شهر دوستدار کتاب» کرده و نمایشگاه را به رویدادی اثرگذار و ماندگار در تقویم فرهنگی استان بدل سازد.
انتهای پیام/