استان آذربایجان‌غربی در حالی در برنامه‌های توسعه‌ای دولت جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده که موقعیت مرزی و همجواری با کشورهای مختلف، ظرفیت قابل توجهی برای گسترش تجارت، ترانزیت و فعالیت‌های اقتصادی در اختیار این استان قرار داده است. استاندار آذربایجان‌غربی در نشست با خبرنگاران، مجموعه‌ای از برنامه‌های زیرساختی، مرزی، حمل‌ونقلی و اقتصادی استان را تشریح کرد؛ برنامه‌هایی که در صورت تکمیل می‌توانند نقش آذربایجان‌غربی را در معادلات تجاری کشور پررنگ‌تر کنند.

۵۲ درصد تجارت مرزی کشور؛ ظرفیتی که هنوز جای کار دارد

رضا رحمانی در جمع خبرنگاران با اشاره به جایگاه استان در تجارت مرزی کشور گفت: بر اساس آمارهای اعلام‌شده، ۵۲ درصد تجارت مرزی کشور در آذربایجان‌غربی انجام شده است؛ ظرفیتی که به اعتقاد وی می‌تواند درآمد و عواید قابل توجهی برای کشور ایجاد کند.

استاندار آذربایجان‌غربی، مرز را نه نقطه پایان بلکه نقطه آغاز فعالیت‌های اقتصادی دانست و تأکید کرد که این استان به دلیل همجواری با مرزهای اتحادیه اروپا، اتحادیه عرب و قفقاز، از موقعیتی برخوردار است که در صورت استفاده درست از آن می‌تواند به موتور محرک اقتصاد منطقه تبدیل شود.

از این منظر، مسئله اصلی تنها افزایش حجم مبادلات مرزی نیست؛ بلکه ایجاد زیرساخت‌هایی است که امکان تبدیل این موقعیت جغرافیایی به ارزش اقتصادی پایدار را فراهم کند.

راهسازی؛ حلقه اتصال استان به مرزها

رحمانی با اشاره به وضعیت زیرساخت‌های ارتباطی استان گفت چهار پروژه راهسازی در آذربایجان‌غربی در حال تکمیل است که سه پروژه از آنها به مرزها منتهی می‌شود.

وی تکمیل این طرح‌ها را از اهداف اصلی استان عنوان کرد و افزود که در برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده، ایجاد یک بازارچه و یک شهرک صنعتی در هر مرز استان مورد توجه قرار گرفته است.

استاندار آذربایجان‌غربی معتقد است ظرفیت مرزی زمانی می‌تواند به توسعه واقعی منجر شود که در کنار آن، تولید، صنعت، لجستیک و زیرساخت‌های صادراتی نیز شکل بگیرد. به همین دلیل، توسعه مرزها در این برنامه صرفاً به احداث جاده و پایانه محدود نشده و ایجاد مراکز اقتصادی در مجاورت مرزها نیز دنبال می‌شود.

تأکید بر تولید با استانداردهای جهانی

رحمانی با بیان اینکه آذربایجان‌غربی باید جایگاه واقعی خود را در تجارت و ترانزیت کشور بازیابد، بر ضرورت تولید محصولات متناسب با بازارهای منطقه‌ای تأکید کرد.

به گفته وی، محصولات استان باید با استانداردهای بین‌المللی و برندسازی قوی وارد بازارهای منطقه شوند.

استاندار همچنین با انتقاد از روند فعالیت در مرزهای استان طی سال‌های گذشته اظهار کرد که در سالیان گذشته استفاده کافی از ظرفیت‌های مرزی آذربایجان‌غربی صورت نگرفته و اکنون باید با فعال‌سازی امکانات موجود، این عقب‌ماندگی جبران شود.

تفویض مدیریت مرز بازرگان به آذربایجان‌غربی

یکی از موضوعات مهم مطرح‌شده در این نشست، افزایش اختیارات استان در مدیریت مرز بازرگان بود.

رحمانی با اشاره به جلسات متعدد رئیس‌جمهور برای توسعه مرزهای کشور گفت این نشست‌ها نتایج قابل توجهی داشته و برای نخستین‌بار تفویض اختیار مدیریت مرز بازرگان به استان آذربایجان‌غربی واگذار شده است.

وی همچنین از وجود ۱۴۰۰ کد تعرفه برای مجوز واردات در مرزهای استان خبر داد و فعال شدن این ظرفیت را عاملی برای رونق تجارت در آذربایجان‌غربی و کمک به اقتصاد کشور و مردم سایر استان‌ها دانست.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که توسعه تجارت مرزی، صرفاً منفعتی برای استان مرزی ایجاد نمی‌کند و می‌تواند شبکه‌ای از تولید، حمل‌ونقل، خدمات و توزیع کالا را در سطح کشور فعال کند.

جاده ابریشم و پروژه‌هایی که قرار است مسیر ترانزیت را احیا کنند

استاندار آذربایجان‌غربی با اشاره به قرار گرفتن مسیر جاده ابریشم در محدوده بازرگان، تکمیل این مسیر را یکی از برنامه‌های مهم استان عنوان کرد.

به گفته رحمانی، مقدمات احداث آزادراه مرند ـ ایواوغلی ـ مرگنلر ـ بازرگان فراهم شده است.

همچنین تأمین اعتبار برای اجرای راه‌آهن مرند ـ ایواوغلی ـ چشمه ثریا در حال پیگیری است؛ طرحی که به گفته استاندار با استقبال کشورهای مختلف مواجه شده است.

رحمانی تأکید کرد اجرای این طرح‌ها می‌تواند در احیای مسیر تاریخی جاده ابریشم نقش داشته باشد و مرزهای بازرگان، رازی، کوزه‌رش و سرو نیز می‌توانند در این روند نقش‌آفرین باشند.

توسعه لجستیک؛ از بندر خشک نقده تا اتصال ریلی تمرچین

یکی از محورهای دیگر برنامه‌های اعلام‌شده، توسعه مراکز لجستیکی استان است. رحمانی گفت ۱۰ مرکز برای ایجاد بندر خشک در آذربایجان‌غربی شناسایی شده است که نقده یکی از آنهاست.

وجود راه‌آهن و ظرفیت نقده در حوزه لجستیک کالا، از دلایل ضرورت ایجاد بندر خشک در این شهرستان عنوان شده و در همین زمینه نیز سرمایه‌گذاری انجام شده است.

بر اساس برنامه‌ریزی صورت‌گرفته، بندر خشک نقده تا چند ماه آینده به بهره‌برداری خواهد رسید.

در کنار این طرح، ایجاد بارانداز و پایانه و افزایش ظرفیت‌های لجستیکی استان نیز دنبال می‌شود.

رحمانی همچنین از دستور رئیس‌جمهور برای اتصال راه‌آهن نقده به پیرانشهر و سپس تمرچین خبر داد؛ مسیری که می‌تواند در توسعه تجارت و ترانزیت کالا نقش قابل توجهی داشته باشد.

کوزه‌رش؛ زیرساخت آماده، اما نیازمند همراهی طرف ترکیه‌ای

پایانه مرزی کوزه‌رش سلماس نیز از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این نشست بود.

رحمانی گفت مذاکرات اولیه با طرف ترکیه‌ای درباره این پایانه نهایی شده و پیشنهادهای جمهوری اسلامی ایران نیز قرار است در دیدارهای پیش‌رو با مسئولان ترکیه مطرح شود.

به گفته وی، بخشی از اقدامات زیرساختی و خدماتی در مرز کوزه‌رش سلماس انجام شده، اما انتظار می‌رود طرف ترکیه‌ای نیز با جدیت و سرعت بیشتری در این زمینه اقدام کند.

شکل‌گیری کریدور جدید از اربیل تا شرق استان

استاندار آذربایجان‌غربی از شکل‌گیری یک کریدور جدید جاده‌ای از اربیل تا شرق آذربایجان‌غربی خبر داد و همزمان توسعه حمل‌ونقل هوایی را نیز در دستور کار استان دانست.

رحمانی گفت پیگیری برای احداث باند دوم فرودگاه ارومیه در جریان است و در این فرودگاه نیز ۱۰ طرح به صورت همزمان دنبال می‌شود.

وی درباره ایجاد ایرلاین در استان نیز اظهار کرد سرمایه‌گذار این حوزه باید دست‌کم سه فروند هواپیمای ملکی داشته باشد تا بتواند وارد این عرصه شود.

توسعه با تکمیل طرح‌های نیمه‌تمام

بخش دیگری از سخنان استاندار به چرایی عقب‌ماندگی‌های زیرساختی استان اختصاص داشت.

رحمانی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری آذربایجان‌غربی این پرسش را مطرح کرد که چرا این استان تا پیش از این آزادراه نداشته و چرا پروژه ارومیه ـ تبریز تا ابتدای دولت متوقف مانده بود.

وی از رسانه‌ها خواست دلایل عقب‌ماندگی‌های گذشته را بررسی و پاسخ این پرسش‌ها را مطالبه کنند.

استاندار در عین حال گفت یکی از سناریوهای اصلی مدیریت استان، فعال‌سازی پروژه‌های نیمه‌تمام است و نباید بابت تمرکز بر این موضوع مورد انتقاد قرار گیرد.

احیای دریاچه ارومیه با نگاه اقتصادی به حاشیه دریاچه

رحمانی درباره احیای دریاچه ارومیه نیز بر ضرورت توجه به معیشت مردم حاشیه دریاچه تأکید کرد.

به گفته وی، اگر قرار است دریاچه ارومیه احیا شود، باید برای مردم ساکن در حاشیه آن منابع درآمدی مکمل ایجاد شود و ظرفیت‌های مرزی می‌تواند در این زمینه نقش مؤثری داشته باشد.

این نگاه نشان می‌دهد که از دید مدیریت استان، احیای دریاچه صرفاً یک پروژه زیست‌محیطی نیست و بدون در نظر گرفتن وضعیت اقتصادی و معیشتی جوامع پیرامونی، استمرار برنامه‌های احیا با دشواری مواجه خواهد بود.

حاشیه‌سازی؛ مانعی در مسیر توسعه

یکی از محورهای صریح سخنان رحمانی، انتقاد از حاشیه‌سازی و حاشیه‌بازی در استان بود.

وی این مسائل را از موانع توسعه آذربایجان‌غربی دانست و تأکید کرد که باید بدون گرفتار شدن در حاشیه‌ها، مسیر توسعه استان دنبال شود.

رحمانی هدف مدیریت فعلی را ایجاد تحول در آذربایجان‌غربی عنوان کرد و گفت برای تحقق این هدف باید از ظرفیت حضور و همراهی مردم به بهترین شکل استفاده شود.

تأکید استاندار بر ارتقای رسانه‌های استان

بخش دیگری از نشست به وضعیت رسانه‌ها اختصاص داشت.

استاندار آذربایجان‌غربی گفت نباید در حوزه رسانه شاهد ویژه‌خواری یا ارائه امکانات خاص به برخی رسانه‌ها بود و حضور یا عدم حضور مدیران در رسانه‌ها نیز باید بر مبنای عملکرد آنها باشد، نه جوسازی‌های رسانه‌ای.

رحمانی همچنین تأکید کرد که اجازه نخواهد داد در حوزه رسانه پرداخت‌های ناعادلانه صورت گیرد و در عین حال بر ضرورت ارتقای سطح رسانه‌های استان تأکید کرد.

مجموع اظهارات استاندار آذربایجان‌غربی نشان می‌دهد که بخش مهمی از برنامه توسعه استان بر سه محور مرز، ترانزیت و لجستیک متمرکز شده است. وجود ۵۲ درصد تجارت مرزی کشور در استان، ۱۴۰۰ کد تعرفه واردات، برنامه ایجاد ۱۰ بندر خشک، توسعه خطوط ریلی و جاده‌ای و تلاش برای فعال‌سازی مسیرهای تاریخی و جدید ترانزیتی، مجموعه‌ای از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند جایگاه اقتصادی آذربایجان‌غربی را ارتقا دهد.

با این حال، تحقق این هدف به تکمیل زیرساخت‌ها، هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف، جذب سرمایه‌گذاری، افزایش کیفیت تولید و مهم‌تر از همه، تبدیل موقعیت جغرافیایی استان به ارزش‌افزوده واقعی در داخل استان وابسته است؛ موضوعی که استاندار نیز بر آن تأکید کرده است.

در این چارچوب، چالش اصلی دیگر صرفاً ساخت جاده، راه‌آهن یا پایانه نیست؛ بلکه ایجاد زنجیره‌ای است که از تولید داخل استان آغاز شود، از زیرساخت‌های لجستیکی عبور کند و در نهایت به بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی برسد. اگر این زنجیره شکل بگیرد، موقعیت مرزی آذربایجان‌غربی می‌تواند از یک مزیت جغرافیایی به یک مزیت اقتصادی پایدار تبدیل شود.