محمدعلی خالق‌نژاد

در پهنه پهناور هستی، «حقیقت» همچون اقیانوسی بی‌کران و بی‌ساحل است؛ اقیانوسی که تلاطم موج‌های آن، گاه آرام و گاه ویرانگر، ذهن و جان انسان را به آزمون می‌گذارد. حقیقت، ماهیّتی چندبعدی و گاه مبهم دارد که به راحتی در میان غبارِ سوگیری‌ها، شایعات و توهمات گم می‌شود.

در این میان، اگر انسانی بدون راهنما به دل این دریای بی‌ساحل زد، نه تنها به مقصد نمی‌رسید، بلکه در گردابِ نادانی و گمراهی غرق می‌شد. اینجاست که مفهوم «عقلانیَّت» جلوه می‌کند. عقلانیَّت در این پارادایم، تنها یک توانایی ذهنی برای استدلال نیست؛ بلکه نقش یک «لنگرگاه» را ایفا می‌کند. لنگرگاهی که در میان تلاطمِ اخبار، برداشت‌های غلط و تفسیرهای شخصی از واقعیت، به جوینده‌ی حقیقت اجازه می‌دهد تا در جای خود ثابت بماند و از جریانات کاذب و هیجان‌زده، فاصله بگیرد.

خبرنگار؛ ناخدای عقلانیَّت در دریای خبرها

 اگر حقیقت را دریایی بدانیم، رسانه‌ها و به‌ویژه «خبرنگاران»، کشتی‌هایی هستند که بر روی این آب‌ها حرکت می‌کنند. در عصر حاضر که ما با طوفان اطلاعاتی روبه‌رو هستیم، نقش خبرنگار از یک «گوینده‌ی صِرف» به یک «پوینده‌ی عقلانی» تغییر یافته است. خبرنگارِ واقعی، کسی است که می‌داند حقیقت، گوهری است که در اعماقِ موج‌ها پنهان شده و برای رسیدن به آن، نباید تنها به سطحِ متلاطمِ موج‌ها (شایعات و اظهارنظر‌های سطحی) بسنده کرد.

عقلانیَّت برای یک خبرنگار، همان لنگرگاهی است که از او می‌خواهد:

۱. از هیجان فاصله بگیرد: در حالی که موج‌های احساسیِ جامعه به هر سو می‌روند، او باید با تکیه بر استدلال و شواهد، در جایگاه خود مستحکم بماند.

۲. به دنبال ریشه‌ها باشد: حقیقت، فراتر از یک تیتر جذاب است. عقلانیَّت، او را وادار می‌کند تا از بررسی علت‌ها و ریشه‌ها، فراتر از معلول‌های ظاهری نرود.

۳. در برابر سوگیری‌ها ایستادگی کند: لنگرگاه عقلانیَّت، مانع از آن می‌شود که کشتیِ روایت او، با هر بادِ جهت‌داری (پیش‌فرض‌های شخصی یا سیاسی) به سمتی منحرف شود.

چالش لنگر انداختن در عصر پساحقیقت

امروز ما در دوران «پساحقیقت» زندگی می‌کنیم؛ زمانی که احساسات و باورهای شخصی، بیش از فَکِت‌ها و واقعیت‌های عینی، بر افکار عمومی اثر می‌گذارند. در چنین شرایطی، دریای حقیقت، بی‌ساحل‌تر از همیشه به نظر می‌رسد و موج‌های «دروغِ سازمان‌یافته» بسیار بلندتر شده‌اند. در این فضای بحرانی، اگر لنگرگاه عقلانیَّت در رسانه‌ها و در ذهن مخاطبان ضعیف شود، حقیقت در میان فریب‌ها محو خواهد شد.

سخن پایانی

 حقیقت، مقصدی است که هرگز به پایان نمی‌رسد، اما عقلانیَّت، تنها ابزاری است که به ما اجازه می‌دهد در مسیر رسیدن به آن، دچار سرگشتگی نشویم. خبرنگارانی که به لنگرگاه عقلانیَّت ایمان دارند، تنها گزارشگر نیستند؛ آن‌ها نگهبانانِ روشنایی در تاریک‌ترین اعماقِ دریای حقیقت‌اند. در روز خبرنگار، باید از کسانی تجلیل کرد که به جای همراه شدن با موج‌های گذرا، با تکیه بر استواریِ عقل، برای ما لنگرگاهی از آگاهی و واقعیت بر جای می‌گذارند.

انتهای پیام/