برگزیده اخبار
۱۳۹۹/۰۵/۱۰ افزایش ۵۰ درصدی مساحت دریاچه ارومیه

تراز دریاچه ارومیه در ۳۱ تیر سال ۱۳۹۹ حدود ۱۲۷۱.۵۶ متر معادل ۳۰۰۴ کیلومتر مربع در سطح و ۴.۱۹ میلیارد متر مکعب حجم بود در حالیکه این شرایط در زمان شروع به کار ستاد احیای دریاچه ارومیه در سال ۱۳۹۳ حدود ۱۲۷۰.۳۲ متر معادل ۱۷۸۳ کیلومتر مربع در سطح و ۱.۱۴ میلیارد متر مکعب حجم بوده که نشان از افزایش ۵۰ درصدی مساحت دریاچه دارد.

به گزارش نای قلم به نقل از ایرنا، دریاچه ارومیه نگین فیروزه ای ایران به عنوان بزرگترین دریاچه آب شور خاورمیانه شناخته می شود که علاقه مندان زیادی از دور و نزدیک برای دیدن این پهنه آبی وسیع و زدن تنی به آب و غوطه ور شدن در گل و لای نمکی آن، اطراف آن جمع می شدند اما از اواسط دهه ۸۰ بود که زنگ خطر خشک شدن دریاچه به صدا در آمد اما گویی گوش ها کر و چشم ها کور بود زیرا اقدامی برای جلوگیری از این روند خطرناک صورت نگرفت.

با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید گویی امید به دریاچه بازگشت چون حسن روحانی به عنوان منتخب مردم اولین جلسه دولت خود را با نگاهی محیط زیستی در باره وضعیت دریاچه ارومیه برگزار کرد و در آن جلسه سنگ بنای ستاد احیای دریاچه ارومیه گذاشته شد تا اینکه در دوم بهمن سال ۱۳۹۲ این ستاد به ریاست اسحاق جهانگیری معاون اول رییس جمهوری شکل گرفت،  ستاد پس از تشکیل با ایجاد یک کمیته راهبری متشکل از متخصصان و صاحب‌نظران ملی و منطقه‌ای و نمایندگان دستگاه‌های تصمیم‌گیر، به طراحی و ایجاد ساختار سازمانی بدنه اجرایی ستاد پرداخت و شرح وظایف بخش‌های مختلف ستاد احیا و گام‌های اجرایی نحوه مدیریت احیای دریاچه ارومیه تصویب شد و کار ستاد از سال ۱۳۹۳ آغاز شد.

بر این اساس مقرر شد که کار ستاد در سه مرحله پیش رود، مرحله اول شامل دوره تثبیت، احیا و دوره احیای نهایی انجام شود، دوره تثبیت دریاچه ارومیه سه سال اول بود یعنی تا پایان شهریور سال ۱۳۹۶ (پایان سال آبی ۹۶ - ۱۳۹۵) و اکنون در مرحله احیای دریاچه قرار دارد.

با وجود اقدامات صورت گرفته و افزایش نسبی تراز، نمودار تغییرات ۳۰ ساله دریاچه ارومیه بر پایه داده‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهد که این دریاچه هنوز با روزهای خوب خود فاصله زیادی دارد و افزایش بارش‌ها و استفاده بهینه از منابع آبی بر اساس سیاست‌های ستاد احیای دریاچه ارومیه می‌تواند ضمن ادامه روند افزایش تراز آب این دریاچه، به احیای کامل آن بیانجامد.

قبل از تشکیل ستاد احیای دریاچه ارومیه تراز این حوزه آبی سالانه به طور متوسط ۴۰ سانتیمتر کاهش می‌یافت اما در سایه اقدامات دولت تدبیر و امید، روند خشک شدن آن متوقف شد. 

هرچند تراز یک‌هزار و ۲۷۴ متر به عنوان ارتفاع اکولوژیک دریاچه ارومیه اعلام شده‌ اما این دریاچه در تراز یک‌هزار و ۲۷۲ متر هم شرایط مطلوب خواهد داشت و بیش از ۹۵ درصد کانون‌های ریزگرد آن رفع خواهد شد.

چندی پیش محمد باقر نوبخت رییس سازمان برنامه و بودجه در بازدید از دریاچه ارومیه با اشاره به اهتمام دولت برای رفع دغدغه مردم درباره دریاچه ارومیه تاکید کرده بود که احیای این دریاچه یک طرح عظیم ملی بود که مردم سراسر ایران و علاقه مندان به طبیعت را در همه نقاط جهان حساس کرده بود و دولت تدبیر و امید نیز در راستای رفع این دغدغه با همه توان وارد کار احیای دریاچه ارومیه شد.

با توجه به تحریم ها، اما اعتبارات زیادی به اجرای طرح های احیا تخصیص داده شد به طوری که همه اعتبارات مصوب برای طرح نجات دریاچه ارومیه طی سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ برابر با ۷۹۰۷۳ میلیارد ریال بوده که از این میزان مجموعاً ۴۱۵۲۱ میلیارد ریال ( ۵۲ درصد)  تخصیص و پرداخت شده است.

کارشناسان معتقدند اگر دریاچه خشک می شد بیش از ۶ میلیون نفر آواره می شدند چون توفان های نمکی اجازه زندگی را در آن منطقه نمی داد حتی برخی گفته اند که ممکن بود این توفان به تهران نیز برسد و زندگی را در این مسیر فلج کند که خوشبختانه دولت تدبیر و امید با وجود تحریم ها و برخی مشکلات اقتصادی برای اجرای طرح های این ستاد از نظر بودجه ای کم نگذاشت به طوری که آثار آنرا امروز می بینیم.

در ادامه به گفت وگوی مفصلی با مسعود تجریشی مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه درباره آخرین وضعیت دریاچه ارومیه را می خوانیم.

تجریشی گفت:‌ آخرین تصویر ماهواره ای دریاچه ارومیه در تیر ۱۳۹۹، افزایش بیش از ۵۰  درصدی مساحت دریاچه را در مدت زمان اجرای طرح ملی نجات دریاچه ارومیه نشان می دهد که موجب شده بیشتر کانون های بحرانی تولید گرد و غبار زیر سطح آب قرار گیرند و متعاقب آن، خطر وقوع توفان های گرد و غبار نمکی و آثار منفی محتمل آن برای بهداشت و سلامت ساکنین حوضه آبریز رفع شود.

*واکنش دریاچه به اقدامات انجام گرفته

وی افزود: با هدف بررسی واکنش دریاچه ارومیه به آوردهای رخ داده طی پنج سال گذشته و وضعیت بستر دریاچه، مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه با هدف پایش تغییرات عمق کف دریاچه ارومیه با توجه به جریانات ورودی به آن که شامل جریانات ورودی رودخانه ها، رهاسازی سدها و بارندگی مستقیم بر روی دریاچه ارومیه است، از مهر ۱۳۹۶ آغاز شد و پس از آن به طور منظم در فصل های کم آبی و پرآبی دریاچه پایش تغییرات بستر صورت می گیرد.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه ادامه داد: طی این مطالعات که از سوی پژوهشگاه فضایی ایران انجام شده، داده برداری از کف دریاچه ارومیه در محدوده پل میانگذر در چهار مرحله در مهر ۱۳۹۶، اسفند ۱۳۹۶، مهر ۱۳۹۷ و اسفند ۱۳۹۷ انجام شده است. نتیجه داده برداری های انجام شده در جنوب پل میانگذر حاکی از انحلال حدود ۲۶ سانتیمتری بستر دریاچه ارومیه از مهر ۱۳۹۶ تا اسفند۱۳۹۷ است.  این در حالی است که در بازه زمانی مذکور، تراز آب دریاچه ارومیه ۶۴ سانتیمتر افزایش داشته است بنابراین عمق آب دریاچه در این بازه زمانی در جنوب پل میانگذر ۹۰ سانتیمتر افزایش یافته است.

وی گفت:‌ تحلیل مشابه بر روی نتایج داده برداری انجام شده در شمال پل میانگذر، انحلال حدود ۲۵ سانتیمتری تراز بستر دریاچه ارومیه و افزایش حدود ۶۴ سانتیمتری تراز سطح آب دریاچه ارومیه را نشان می دهد. لذا افزایش عمق آب دریاچه ارومیه در شمال پل میانگذر، ۸۹ سانتیمتر برآورد می شود.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه ادامه داد: با توجه به مطالعات انجام شده در محدوده پل میانگذر، مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه در طول ۱۲ خط در راستای عرضی دریاچه از غرب به سمت شرق، در کل محدوده دریاچه در تیر ۹۷ تا اسفند ۱۳۹۷ توسط ستاد احیای دریاچه ارومیه انجام گرفت،  از جمله نتایج مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه در تمام محدوده دریاچه ارومیه، می توان به انحلال ۱۱۳ سانتیمتری بستر دریاچه ارومیه از تیر ۹۷ تا اسفند ۹۷ و نیز انحلال ۹۵ سانتیمتری بستر دریاچه ارومیه در اسفند ۹۷ در مقایسه با بسیمتری دریاچه ارومیه در سال ۱۳۹۲ اشاره داشت.

وی افزود:‌ با توجه به افزایش قابل توجه سطح و حجم دریاچه ارومیه در سال گذشته در مقایسه با اسفند سال ۱۳۹۷، در فروردین ۱۳۹۸ نیز مطالعات رفتارسنجی بستر دریاچه ارومیه در چند نقطه از شمال دریاچه ارومیه تکرار شد. مطابق بررسی صورت گرفته، تراز بستر دریاچه ارومیه در بازه زمانی اسفند ۱۳۹۷ تا فروردین ۱۳۹۸ انحلال حدود ۲۴ سانتیمتری را تجربه کرده است. نتایج مطالعات انجام شده در محدوده پل میانگذر و محدوده کل دریاچه و رفتارسنجی بستر در کوتاه مدت و بلندمدت از دینامیک بودن تراز بستر دریاچه ارومیه و تغییرات تراز کف دریاچه ارومیه ناشی از تغییر جریانات ورودی به آن حکایت دارد. بنابراین به رغم اعتقاد برخی متخصصان به تبدیل شدن دریاچه ارومیه به پلایا، نتایج مطالعات میدانی کماکان بر امکان احیای دریاچه ارومیه با ورود آب شیرین به آن تأکید داشته و دارد.

*انحلال نمک

تجریشی تصریح کرد: انحلال نمک از کف دریاچه ارومیه بر اثر ورودی آب به دریاچه و تامین حقابه سالانه صورت می گیرد،  هدف این است که آنهایی که می گفتند بستر دریاچه بالا آمده و دیگر کارش تمام است و دریاچه به کویر تبدیل شده، نتایج مطالعات نشان داده که با ورود آب، نمک بستر دریاچه حل شده و دریاچه عمق گرفته است.

وی افزود:‌ همه اعتبارات مصوب برای طرح نجات دریاچه ارومیه طی سال ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۸ برابر با ۷۹۰۷۳  میلیارد ریال بوده که از این میزان مجموعاً ۴۱۵۲۱  میلیارد ریال ( ۵۲ درصد)  تخصیص و پرداخت شده است.

*ساماندهی برداشت از چاه های مجاز و صدور پروانه بهره برداری

تجریشی گفت:‌ جلوگیری از اضافه برداشت ۱۱۲۵ حلقه چاه مجاز با تخلیه سالانه ۲۹.۶ میلیون مترمکعب، نصب ۶۶۹۴ دستگاه کنتور هوشمند از میزان کل ۵۲ هزار کنتور هدف طرح،  صدور پروانه مصرف بهینه کشاورزی برای ۲۲۳۸ حلقه چاه و کاهش پروانه به میزان ۲۸.۸ میلیون مترمکعب، استقرار و فعالیت ۱۲۳ گروه گشت و بازرسی حفظ و حراست از منابع آب زیرزمینی در محدوده ۲۱ شهرستان واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه در سه استان آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی و کردستان از دیگر اقدامات صورت گرفته در این راستا است.

*مدیریت مصارف آب در بخش کشاورزی از سدهای در حال بهره برداری

وی افزود: با استناد به مصوبه کاهش ۴۰ درصد مصارف آب در بخش کشاورزی حوضه آبریز دریاچه ارومیه طی پنج سال (از سال آبی ۱۳۹۳-۹۴ ) و با توجه به اینکه سدهای حوضه یکی از منابع اصلی تأمین نیازهای کشاورزی حوضه است، این طرح از سال ۱۳۹۳-۹۴  در سطح ۱۰ سد بزرگ حوضه آبریز دریاچه ارومیه عملیاتی شد که یکی از دقیق ترین اعمال نظارت بر مدیریت منابع و مصارف سدهای کشور در حوضه آبریز دریاچه ارومیه به مدت ۴ سال اجرایی بوده و در سال آبی جاری ( ۹۸-۹۹ ) نیز با اعمال ۸ درصد پایانی، این مصوبه به صورت کامل اجرایی خواهد شد.

مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه تصریح کرد: با توجه به اینکه کشاورزی منبع اصلی تأمین معیشت بخش زیادی از ساکنان حوضه آبریز دریاچه ارومیه است، این دغدغه همواره وجود داشته که با کاهش تحویل آب به اراضی کشاورزی زندگی مردم تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. اما تحقیقات اولیه نشان می داد که ناشی از اضافه آبیاری صورت گرفته در اراضی کشاورزی این منطقه، بعضاً کاهش تولید محصول وجود داشته است. بر این مبنا و با تکیه بر دانش متخصصان داخلی و همزمان با انجام اقدامات منجر به کاهش تلفات و افزایش راندمان مصرف آب، پس از اجرای مصوبه، افزایش تولید محصول در شهرهای داخل محدوده حوضه آبریز دریاچه ارومیه در استان آذربایجان غربی به وقوع پیوست.


 
درباره ما تماس با ما
طراحی و اجرا